> 

AİKİDO ve NLP

1 - AİKİDO VE NLP 

İnsanın bedeni ve zihni arasındaki ilişkinin altınıçizen NLP'nin sporda uygulanış amacı, sporcunun zihinsel dinamiklerini hareketegeçirmektedir. Bireysel ya da takım sporlarında zihinsel faktörlerin önemigünümüzde bilinmektedir. Bu yüzden zihinsel çalışma ve antrenman kavramıatılmıştır. 

Zihinsel antreman türlerinin yapılışları esasalındığında ikiye ayrıldıkları görülecektir. Bunlardan bir kısmı, meditasyongibi  zihinsel bir takım süreçlerin yardımıyla bedeni etkilemeyeyöneliktir. Diğer bir kısım çalışma ise nefes egzersizleri gibi bir takımalıştırmalar yoluyla zihni rahatlatmaya yöneliktir.
Bu iki tür çalışma biçimi "beden - zihin birliği" diye tarif edebileceğimiz aynı prensibin üzerindeşekillenmişlerdir. 

Bu prensip, sporla ilgili uygulamalarda zihinselantrenman kavramını merkezine alan NLP'yi Aikido'ya yakınlaştırır. Aikido'dakişinin bedeninin ve zihnin bir olduğu varsayılır. Bu yüzden Aikidotekniklerini hakkıyla yapmak için kişinin zihinsel gücünü harekete geçirmesiçok önemlidir. NLP'nin zihinsel gücü açığa çıkarmak için başvurdukları arasındabenzerlikler bulunmaktadır. Aşağıdaki yazıda bu benzerliklerincelenmiştir. 

2 - BEDEN - ZİHİN BİRLİĞİ

Zihin ve beden birliği NLP'nin temel önermelerindenbirisidir. Buna göre zihnimiz ve vücudumuz birbirlerini karşılıklı olarak etkiler.Zihnimizden geçenleri, bilinçli yada bilinçsiz olarak bedenimizde yansıtırız.Bu yüzden zihnin ve bedenin birbirleriyle uyum halinde çalışması kişininperformansını artıracaktır. Farklı beden durumları farklı zihinsel durumlarıtekabül etmektedir. (Biçer , s.20) 

Performans, tarihsel olarak bakıldığında savaşsanatları için her zaman çok önemli olagelmiştir. Bir spor karşılaşmasında maçıkaybedersiniz. Oysa bir savaş sırasında kaybedilecek şeyler çok daha fazladır.Bu yüzden savaş sanatları açısından performans, kelimesinin tam anlamıyla, canalıcı bir sorundur. 

Savaş sanatları bu konuda öncelikle duruşa vedolayısıyla görünüşe (minari) vurgu yapmışlardır. Efsanevi kılıç ustasıMiyamota Musashi'nin ünlü "Savaş duruşunuzu her günkü duruşunuz, her günküduruşunuzu savaş duruşunuz yapın " sözünü bu anlamda ele almak gerekir. (Musashi, s.66.) Duruş ve görünüş iki açıdan önemlidir. İlk amaç rakibikorkutmak ve duraksatmaktır. Ama asıl amaç doğrudan kişinin kendisiyle ilgidir.Savaş sanatlarının ortak bakış açısına göre duruşunuz ve görünüşünüz güçlü ise, kendinizi güçlü hissedersiniz. 

Bu yüzden ağırlık merkezine yoğunlaşma, omuzların yereparalel ve omurganın dik olması üzerinde çok durulur. Teknikler de bu duruşesas alınarak yaratılmışlardır. Bedeni doğru kullanmadan herhangi bir tekniğihakkıyla yapmak mümkün değildir. 

Aikido'da bedensel kuvvetin çok fazla bir önemininolmadığı sıkça tekrar edilir. Burada kast edilen yalnızca tekniklerin mükemmelolması ve rakibin bu yüzden rahatlıkla alt edilmesi değildir. Asıl anlatılmakistenen şey başkadır. Aikido, kişinin zihni ve bedeni arasında bir uyumkurabilmesi durumunda, zaten sahip olduğu büyük bir potansiyel işlerlikkazandıracağını savunur. Bu yüzden esas olan bedensel kuvvet değil, zihinselkuvvettir. Tüm çalışmalarda amaç bu kuvveti çoğaltmak ve kullanıma hazır halegetirmektir. 

2. 2 . Ki 

Aikido'nun kurucusu Morihei Ueshiba bu kuvveti"ki" diye isimlendirmiştir. Batı uygarlıkları açısından pek bir anlamifade etmeyen "ki " enerjisi Çin ve Japon kültürlerinde çok özel biryere sahiptir. "Yaşam gücü" anlamını da içeren "ki"nin herinsanda potansiyel olarak var olduğuna inanılır. Japon dilinde "zayıf ki'ye sahip olmak"hasta olmak anlamına gelir. 

Ki kavramının doğu kültürlerindeki kökleri çok derindedir.Bir enerji biçimi olarak tasvir edilen "chi" aynı zamanda havaanlamına da gelmektedir. Bu kavram etrafında yürütülen tartışmayı iyiceanlayabilmek için batı ve doğu kültürleri arasındaki bazıfarklılıkların altını çizmek gerekiyor. Bunlardan ilki iki kültürbölgesindeki farklı ölümsüzlük anlayışlarıdır. 


Taoculuğa göre ölümsüzlüğe ulaşmak için ancak kişininkendi bedeniyle mümkündür. Bu yüzden ölümsüzlüğü isteyen bedenine de iyi bakmakdurumundadır. Kaldı ki insan bedeninde bu imkan potansiyel olarak mevcuttur.Yeter ki bedensel ve zihinsel bazı uygulamalarla çeşitli nefes egzersizlerinebaşvurulsun.Tüm bu uygulamalarda ana amaç yaşam soluğu "chi"yikorumak ve güçlendirmektir. Böylelikle beden yaşlanacak ama ölmeyecektir. Batıve doğu mitolojileri karşılaştırıldığında da iki ayrı "ölümsüz"tipinin varlığı hemen fark edilecektir. Batı mitolojilerindeki hep genç kalan"ölümsüzlere" karşı, Doğu'nun ölümsüzleri yaşlıdır. (Palmer, s.104) 

Doğu kültürleri her insanda potansiyel olarak varolduğunu düşündükleri "chi" yi arttırmanın yolları üzerinde kafayorarken nefes egzersizleri şle sınırlı değildi. Bu çalışmalar bir takımbedensel çalışmalar ve meditasyon gibi zihne yönelik egzersizlerle bir bütünolarak ele alınıyordu. Örnek vermek gerekirse Aikido ve Tai Chi gibidisiplinlerin asıl ortaya çıkış nedenleri savunma değil ki enerjisiniçoğaltmaktı. Morihei Ueshiba, bedensel ve zihinsel esnekliği sağlayan Aikidoegzersizlerinin uygulayanlardan, "ki" yi arttırdığını iddia ediyordu."ki" olgusu Aikido açısından bakıldığında o kadar merkezi biryerdeydiki , Ueshiba'nın ölümünden sonra ardılları arasında bu konu yüzündenönemli bir de ayrılık yaşanacaktı. Doğu Kültürlerine göre "ki"enerjisi vücutta çeşitli kanallar yoluyla dolaşabilmektedir. Kulağa tuhaf gelenbu önerme aslında tüm geleneksel doğu tıbbının da temelini oluşturmaktadır.Örneğin günümüzde birçok yerde kullanılan akupunktur da aynı temel üzerindeşekillenir. Bu uygulamada da amaç hayali enerji kanallarına batırılan iğnelerinyardımıyla chi enerjisini gerekli yerlere yönlendirmektir. (Yudelove) 

Bunun dışında "ki" yi vücutta dolaştırmakancak bazı özel durumlarda gereklidir. "Ki" yi vücutta yönlendirmekancak zihnin yardımıyla mümkündür. Ama onu tazelemek ve denetim altına almakiçin doğru nefes alıp vermeyi bilmek gerekir. "Doğru" kelimesininkullanış nedeni doğu kültürlerinde temel olan "diyaframı kullanarak nefesalıp verme" uygulamasının yararlarının günümüzde herkes tarafından kabulgörmesidir. Günümüzde sporcuların performanslarını arttırmak için hem zihinselhem de bedensel bir takım çalışmalar yapılmaktadır. Savaş sanatlarının ise dahaçok beden yoluyla zihni etkileyecek teknikler üzerinde durduğu görülüyor. 

2 . 3 . Zihinsel gevşeme ideal performans durumu 

Ki enerjisini ortaya çıkarmak için zihinsel gevşemeçok önemlidir. Diğer savaş sanatları gibi Aikido'da "mushin" denilenzihinsel gevşeme çok önemlidir. Mushin, yalnızca savaş sanatlarına da özgüdeğildir. Çay hazırlama sanatı ya da çiçek düzenleme sanatı gibi birçok alandakilit kavramdır. Hatta günümüzde "sezgiler yoluyla yol alan esnek birzihin" kavramı Japonya'da işletme yöneticiliğinde bile kilit bir kavramolarak kullanılmaktadır.(PHP Enstitüsü, 85-88) 

"Mushin" bir anlamda "zihinyokluğu" demektir. Kişi kendisini eylemlerinden ayrı tuttuğunda veeylemlerine hiç bir düşünce karışmaz ise işlemeye başlar. Zihnin bir eylemdenbir diğerine, tıpkı su gibi, akışını ifade eder. Eylemi gerçekleştirirken zihinsürekli akış halindedir. Spor psikolojisi de günümüzde başarı için gereklizihinsel durumu benzer bir biçimde tarif etmektedir. Buna göre bir takımın yada sporcunun performansının en üst düzeye çıkarılmasında en büyük pay zihinseldurumlardır. Bu duruma ise "İdeal Performans Durumu" denmektedir. Budurumu şöyle özetlemek mümkündür. Fiziksel açıdan rahat olma, zihinsel açıdansakin olma , gergin ve kaygılı olmama , enerji dolu olma, zihinsel açıdan sakinolma, gergin ve kaygılı olmama, enerji dolu olma, olumlu düşünme, haz alma,zorlanmama, kendiliğinden davranma, hazır olma, konsantre olma, kendine güvenduyma, kotrollü olmak. (Biçer ,s.23) 

Söz konusu zihinsel esneklik yapma sürecinin yanı sıraöğrenme sürecinde de önem taşır. NLP ve savaş sanatları zihinsel esneklik yoluylabilinç dışını da tüm bu süreçlere katmayı hedeflemektedirler. Ünlü kılıç ustasıYagyu Munenori "Savaş Sanatında Aile Gelenekleri Kitabı " isimlieserinde , yapılan iş hakkında düşünmenin ondaki mükemmelliği engelleyeceğinisöylediğini belirtir. Kılıç kullanan kişi kılıç kullanıldığını düşündüğünüsürece iyi bir kılıç ustası olamayacaktır. Mükemmelliğin ölçütü giderek"kılıç olmak"tır. Tıpkı bir Zen özdeyişinde dendiği gibi:Bu budur.Fakat üzerine düşerseniz, o artık o olmaktan çıkar" (Cleary .s.43) Bu durumaslında savaş sanatlarının "ustalaşma"dan ne anladığını dagöstermektir. 

" Ustalaşma " ile NLP 'nin öğrenmestratejileri arasında çarpıcı bir benzerlik mevcuttur. NLP öğrenme sürecininbaşını " bilinçsiz yetersizlik " olarak isimlendirilir. Bu dönemdekişinin öğreneceği konu hakkında ne bilgisi ne de tecrübesi vardır. İkincidönem ise " bilinçli yetersizlik " tir.Konu hakkında bazı bilgileralınmış ama bunlar uygulanmaya konmamıştır.Üçüncü aşama olan " bilinçliyeterlilik " de ise öğrenme ilerlemiş ama hala bilincin kontrolüaltındadır.Ustalaşma dönemi olan " bilinçli yeterlilik " de isedavranışları artık sezgiler önderlik etmektedirler. Görüldüğü gibi savaşsanatları gibi NLP uygulamalarında da öğrenme konusunda bilinçaltına büyük önemverilir.(Biçer,s.173-177) 

3 . MUSHİN VE OTOHİPNOZ 

Aikido 'da bu tür zihinsel duruma geçişin yolları esasolarak meditasyon ve "misogi " denilen nefes alma tekniğidir. Aslındahedeflenen , sonuçları itibariyle , bir tür "otohipnoz"dur.Aikido'nun ve hipnozun amaçları ve sonuçları karşılaştırıldığında çokönemli benzerlikler görülecektir.İki uygulama da insan bilinci açısındanbakıldığında "ayın görünmeyen yüzüne seyahat " olarak elealınabilir. 

İlk olarak her iki uygulamada "Farklı BilinçHalleri"ni (altered states of conciousness) hedeflemektedir. Farklı bilinçhalleri , gündelik yaşantının ve normal olarak adlandırılabilecek algı-bilinçakar dengesinin (hemostasis) ve her zaman yaşanan bilincin haricindevarılabilecek bilinç hallerini anlatmak için kullanılır. (Sayın,s.14) 

Farklı bilinç hallerinin hepsi bir diğerinden değişiközellikler gösterir.Kaldı ki aynı haller farklı kişilerde farklı sonuçlar daverebilir.Kültürel etkiler , kişinin beklentileri ve psikolojik yapısı , sözkonusu değişikliklerde büyük öneme sahiptir.Görüldüğü gibi, farklı bilinçhallerinin bilimsel açıdan incelenmesi çok zordur, çünkü deterministik (aynıkoşullarda aynı sonuçları doğuran) bir yapıya sahip değildirler. Ama yine defarklı bilinç hallerinden görülen benzer değişimler gözlemlenebilmektedir. FarklıBilinç Halleri'ni beynin var olan programından arındırma ya da yenidenprogramlanma olarak niteleyebiliriz. Özelikle meditasyon ve oto-hipnoz gibikişilerin bir otoritenin etkisinde kalmadan, bağımsız olarak yaşadıkları FarklıBilinç Halleri 'nde bir " programdan arınma" gelişebilir. 

İki halde de algıda değişimler ortaya çıkabilir.Benzer deneyimleri yaşamayanlara deneyimi anlatmak güçtür. Farklı gerçekliklereaçılma hissi duyulur. Zamanı algılamada farklılıklar ortaya çıkar. Kişi bir aniçinde çok uzun bir zaman dilimini yaşamış gibi hissedebilir. Ya da etrafındakiher şeyin hızı değişmiştir. "Mushin" de, bunlara ek olarak, bilincinkontrolü ortadan kalktığı için duygularla ilgili ifadelerin ortaya çıkışıdeğişebilir. Ani ve beklenmeyen, içten gelen, daha ilkel ve şiddetliduygulanımlar; bilinçli durumdaki uyanık şuurun kontrolü ve süzgeçtengeçirilmiş duygulanımlarının, akıl yürütmenin yerini alır. Kişinin vücuduylailgili kavrayışı değişebilir. Bazı hallerde vücut dış dünyanın bir parçasıolarak da algılanabilir. Kişi , bu durumlarda mistik bir deneyim yaşadığınızannederek, "evrenle bir olduğu , kozmik bilinci kavradığı " hissinekapılabilir. Meditasyon günümüzde gerek amatör gerekse profesyonel birçoksporcunu başvurduğu bir yöntemdir. Gerçekten de Meditasyon sonrası yaşananlarla"İdeal Performans Durumu"nda hissedilenlerin hemen hemen aynıolduğunu saptanmıştır. (Biçer,s.230). Meditasyon sonrasında sporcularkendilerini son derece zinde, rahat, kontrollü, coşkulu, uyanık ve tam bilinçlihissettiklerini söylemişlerdir. 

Savaş sanatlarında "mushin" durumunageçebilmek için özel bazı soluk alıp verme teknikleri kullanılır. Butekniklerden birisi olan "misogi" kökeni çok eskilere dayanan birnefes egzersizidir.( Tohei, s.118 ). Bu nefes alma tekniğinde hava burundanalınır, ağızdan verilir. Omurga düzdür, diyafram kullanılır. Nefes verme süresinefes alma süresinden fazladır. Nefes alış veriş esnasında evrensel enerji ilekişi enerjisinin "şarj edildiği" düşünülür. 

"Misogi" teknik açıdan "temizleyicisolunum"a benzetilir.Nitekim " temizleyici solunum"unamaçlarından bir tanesi gevşemektir. (Tiryaki ,s.39 ). Kaldı ki bir nefesituttuktan sonra birkaç kademede nefes verilir. (Biçer,s.231). Trans esnasındagörülen odaklanma, duygu ve ilgi değişimi, zaman boyutunun değişmesi,otomatiklik, trans bilinci gibi durumlar, "mushin" esnasında dayaşanır. Bu konuda örneğin Morihei Ueshiba 'nın " uyanma deneyimi "ni incelemek ilginç olacaktır. Aslında burada anlatılan hikayenin benzerleribirçok kişi için de anlatılmaktadır. Buda yaşanan deneyimin ortak olduğunugösterir. 

Ueshiba, "aydınlanma" deneyiminden önce birkendo ( Kılıç Yolu ) ustasıyla yaptığı müsabaka esnasında darbelerin neredengeleceğini hissettiği zannına kapılmıştı. Ueshiba, müsabaka sonrasında yıkanırken"ruhsal bir deneyim" yaşamıştı. Ueshiba bu esnada zihinsel vebedensel bir dinginlik yaşadığını , evrenin insanla bir ve aynı şey olduğunuanladığını , bedeninin ve ruhunun altına döndüğünü , "cennetten gelen birışığın" etrafını kapladığını söyleyecekti. (Ueshiba, s.14). Ueshiba'nınaktardıklarından onun aslında bir tür trans deneyimi yaşadığı açıkçagörülmektedir. Bu deneyimin "mistik" bir içeriğe sahip olmadığınınanlaşılması çok önemlidir. Böylelikle bu alanlar da hak ettikleri gibi bilimselyöntemlerle incelenmeye başlayacaklardır. 

Neurao Linguistik Programming, insan mükemmelliğiçalışmasıdır. Kurucularından Bandler'a göre NLP bir tavır, Grinder'e göre özneldünyamız ve Dilts'e göre mükemmelliğin özüdür. 1970' lerde Grinder ve Bandlerkendi alanlarında deha olan insanların düşünce ve inanç sistemlerini ve ortayakoyduğu mükemmel performansı incelediler. Bunları daha sonra çeşitlidisiplinlerle sistemleyerek  mükemmelliğin ve ustalığın yenidenüretebileceğini ortaya koyarak mükemmelliğin gizemini açığa çıkardılar. 

NLP mükemmellik yolunda bir teknoloji ve disiplindir.NLP insanların sahip olduğu kaynakların nasıl kullanılacağını öğretir vekendisine yeni seçenekler sunar. Kısacası , insan gelişimini ve kendinitanımaya amaçlayan bir çalışma şekli. Sonuçlarını ise aşağıdaki gibiözetleyebiliriz. 

------ Ahenk, uyum ve güven oluşturmak 
------ Kişisel bütünlük sağlayarak dinamik ilişkilerkurmak 
------ Kişisel misyon, vizyon ilke ve stratejileroluşturarak yaşama anlam katmak 
------ Kendinizin ve başkalarının düşünce ve algısistemlerini anlayarak becerilerini geliştirmek 
------ Doğru sorular sormak doğru ve gerçeği bulmak,konunun özünü kavrama yeteneklerini geliştirmek 
------ Olumsuz inanç ve alışkanlıkların, olumlularıile nasıl değiştirebileceğini öğrenmek 
------ Zihinsel ve ruhsal durumumuzu istediğimiz andamükemmel şekilde nasıl harekete geçireceğimizi öğrenmek
--------- Kendimizin ve başkalarının yaşamda nelerinönemli olduğunu, öncelikli işlere nasıl karar vereceğimizi ve bunları nasılgeliştireceğimizi öğrenmek 
------ Usta iletişimciler olarak sözleri ustalıklanasıl kullanacağımızı öğrenmek 
------ Başkalarının beden, göz ve konuşma beyindillerini anlayarak ahenk yaratmak 
------ Çalışmaları çözümlemek ve kazanan stratejileroluşturmak, etkilemek 
------ Esneklik yeteneğini geliştirmek 
------ İç barışı sağlamak, olumlu bir tavırgeliştirmek yeni bakış açıları ve yaratıcılık becerilerini geliştirmek 
------ Duygusal zekayı ( EQ ) geliştirmek 
------ Mükemmelliği modellemek

Günümüzde NLP hakkında yazılan kitap ve makalelerininönemli bir kısmında Aikido'dan bahsedilir. Bu bahsetmenin amacı müsabakasız,dolayısıyla didişmeci olmayan ve rakibi zararsız hale getirirken bile onunlauyum kurmayı özen gösteren Aikido'nun yer yer NLP'yi insanlara kavratmak içingüzel bir model teşkil etmesidir. Gerçekten de savaş sanatlarına damgasınıvurmuş tüm savaş stratejilerini ikili insan ilişkilerinde de kullanmakmümkündür. Zaten tüm bu stratejilerin özü, bunları kavramış kişilere zordurumlardan kurtulma yollarını göstermektir. Bu zor durumun savaşta, ikilimücadelede tartışmada ya da ticari bir alanda olması ikincil önemdedir..Aslında tüm savaş sanatlarının insanlara stratejileri kavratmak için varolduğunu bile söyleyebiliriz. Belki de bu yüzden Japon dilinde "kılıçkullanan kişi " ye "stratejist" denmektedir. 

Aşağıda NLP'nin Aikido ile stratejik plandabenzerlikleri ele alınacaktır. Bundan kasıt ilk bakışta birbirinden çok farklıgörülen bu iki alanın, iki taraf arasındaki sorunların çözümünde nasıl ve hangibenzer yöntemlere baş vurduklarını incelemektedir. İnceleme esas olarak üçalanla sınırlandırılmıştır. Uyum, yönlendirme ve esneklik konusundakibenzerlikler. Yazıda NLP ve Aikido arasında zorlama bir ilişkiyi kurgulamaktanözenle kaçınılmıştır. Unutulmamalıdır ki bir kişisel gelişim ve değişim modeliolan NLP başka bir şeydir , bir savaş sanatı olan Aikido başka bir şey. 

4 . İLETİŞİM ve MÜCADELEDE UYUM 

İletişim ile mücadele arasında nasıl bir ilişki olduğusorusunu yanıtlayabiliçin ünlü savaş teorisyeni Clausewitz 'in savaşınsiyasetin farklı araçlarla yapılan biçimi olduğuna dair ifadesine gödermeyapmak gerekiyor : " Savaş ile siyaset arasındaki ilişki mücadeleyleiletişim arasında da mevcuttur. Mücadele de iletişimin bir başkabiçimidir." (s.35). Burada kast edilen şey iletişimin ve mücadeleninfarklı araçlarla ama benzer stratejilerle yürütülen iki ayrı alan olduğudur.Dolayısıyla iletişim için mücadelenin ya da mücadele için iletişiminstratejileri kullanılabilir. 

4 . 1 . NLP ve Uyum : Pacing 

NLP'nin kişiler arası ilişkilerde en önemli stratejisi" uyum " dur. Uyum iyi bir iletişimin olmazsa olmazıdır. Eğerkarşımızdaki insanla bir uyum yaratamamışsak ondan bize karşı samimidavranmasını bekleyemeyiz. Ancak bu uyumu yarattıktan sonra onunla iletişimkurabilir. ve onu yönlendirebiliriz. Aksi takdirde onu her yönlendirmegayretimiz dirençle karşılaşacak demektir. Bu taktirde yönlendirme girişimşerimizinçatışmaya dönmesi mümkündür. Uyum yaratmanın yolu fiziksel öğeleri kullanmaktangeçer. Bunun için öncelikle karşıdaki insanın vücut hareketleri , duruşu ,mimikleri , ses tonu , temposu ve hatta nefes alma hızı ve biçimiincelenmelidir. Daha sonra yapılması gereken eşleşmedir. Eşleşmegerçekleştiğinde yönlendirme kolayca mümkün hale gelecektir. Bazende yine buyöntem eşleşmemek için kullanılabilir. Örneğin bir topluluktan ya da kişidenkırmadan ayrılmanın gerektiği durumlarda bu strateji kullanabilir. 

Meta Model kalıpları , iletişimde uyumu sağlamayayönelik önemli araçlardır. Meta Model NLP'nin kurucularında Richard Bandler veJohn Grinder Gestalt psikolojisinin kurucularından Frits Perls ve aileterapisinin en önemli ismi Virginia Satir 'in Hastalarıyla terapi esnasındaaynı dil kalıbını kullandıklarını fark etmişlerdir. 
Meta Model kişiyi sınırlayan düşünce kalıplarınıortaya çıkarmamıza da yardım eder. Konuşmalar sırasında karşılaşan en önemlituzak " gereklilik ve zorunluluk kalıpları " dır. Konuştuğumuz kişiyekarşı çıktığımızda bu onun daha da kabuğuna çekilmesine neden olur. Oysa MetaModel sayesinde karşıdakinin zihinsl dengesini bozarak , onun , kendigenellemelerinin ne kadar sağlıksız olduğunu anlaması sağlanabilir.Karşımızdaki " yapamam " , mecburum " gibi kalıplara başvurduğunda " Seni engelleyen ne ? " ya da " Yaparsan ne olur ?" biçiminde sorular sormak gerekir. 

Bir başka dikkat edilmesi gereken şey ise suçlamalaradoğrudan cevap vermek değil , onların etrafından dolaşmaktır. Eşiniz "Evitemizlemeye hiç yardım etmiyorsun " dediğinde , " Pazartesi etmiştimya " dediğinizde , bu saldırıyı kabul etmek ve aynı biçimnde ona karşılıkvermek demektir. Bu noktada tartışmanın büyümesi kaçınılmazdır. Oysa burada" Hiç yardım ettiğim olmadı mı ?" diye sorduğunuzda iş farklı birmaceraya kayacaktır. Çünkü saldırı aynı hızla ve güçle geriye yansıtılmıştır.Karşınızdakinin bie genelleme başvurması sizin işinizi kolaylaştırmıştır.Yapılması gereken bu genellemede somutlaşan saldırı yine karşıdakinin saldırıkuvvetini kullanarak cevap vermektedir. Bu nokta da kendi yaptığı abartmanınfarkına varan karşıdakinin zihinsel dengesini bozulacak ve belki de asıltartışmak istediği konuyu açmak durumunda kalacaktır

4 . 2 . Aikido ve Uyum : Aİ 

Sözcük anlamı " evrensel enerjiyle uyum yolu" olan Aikido'nun kökeni 9. Yüzyıla kadar uzanmaktadır. Diğer savaşsanatlarından farklı olarak Aikido saray çevresinde ortaya çıktı . Sarayçevresindekilerin savaşırken karşılaştıkları temel sorun düşmanlarının da tıpkıkendileri gibi zırhlı olmasıydı. Bu yüzden zırhların açık ve bağlantıbölgelerine yönelik özel bir savaş sanatı geliştirmek gerekiyordu. Buihtiyaçtan yola çıkan General Minamoto no Yoshimitsu (1045-1127) klasikaiki-Jutsu'yu geliştirdi. Yoshimitsu'nun ilgisi korunmasız bölgeler olan el veeklemlere yönelikti. Ani burkulmalar i kaldıraç ve atış teknikleri geliştirdi.14.yy'dan itibaren bu yenilenmiş sistem Takeda ailesinin eilne geçti ve onlarınhimayesinde gelişerek bugünlere geldi. Takeda ailesinin teknikleri gizliydi vesadece aile üyelerine öğretiliyordu. Bu teknikleri ilk olarak Takeda Sokoku(1863-1943) halka açık bir biçimde öğretmeye başladı. Takeda Sokoku öğrettiğisisteme Daito-Ryu_Aiki_Jitsu adını vermişti ve en önemli öğrencileri arasındabilinen Aikido'yu kuran Morihei Ueshiba'da bulunuyordu. (Protin,s.73) 

Aikdo 'nun ilk hecesi olan "ai " uyumanlamına gelmektedir . Aikdo 'da saldırı yoktur., müsabaka yoktur. Yalnızcasaldırganın enerjisini alıp onu yönlendirmekten ve zararsız hale getirmektenbahsedilir. Bu yüzden kişiler arası ilişkilerde didimeden uzak tavrıyla Aikidoiyi bir modeldir. 
Savaş sanatları geleneksel olarak ikiye ayrılırlar.Karate gibi bazı savaş sanatları rakibe sertlikle cevap verme esasına göreşekillenmişlerdir. Aralarında Judo ve Aikido 'nun bulunduğu diğer grup ise dahafarklı bir yolu esas alırlar. Bu yola "juho" yani "yumuşaklıkyolu " da denir. Günümüzde Judo'nun bir spor haline gelmesi , onunkökenindeki bu stratejik zenginlikten uzaklaşmasına neden olmuştur. Bu yüzdenAikido savaş sanatlarının temelinde yer alan "yumuşaklık " prensibiniincelemek için bir laborutuvar görevi görmektedir. (Brand, s.24) 

Aikido'da rakibin saldırısına güçle karşılık verilmez. Her zaman saldırganın bizden daha güçlü olduğu var sayılır. Bu durumda rakibegüçle karşı koymaya çalışmak , bu ön kabul nedeniyle , mümkün olmaz. Aksitakdirde yenilmemiz kaçınılmazdır. Aikido tam da bu noktada farklı bir stratejigeliştirir. Rakibin saldırganlığını , gücünü ve hızını ona karşı kullanır. Bunuyapmak için öncelikle onun saldırısının önuünden kaçılır. Ama bunu yaparkensaldırganların kuvvetini engellemeye kalkmaz ; aksine onu yaymaya ve uzatmayaçalışır. Amaç yalnızca saldırıyı doğrudan karşılamamaktır. Rakip tarafındantutulduğunuzda direnmezsiniz. Normalde vereceğiniz tepkinin tersine eğer siziitiyorsa onu çekersiniz ; çekiyorsa itersiniz. Saldırı ne kadar güçlü vegerçekçiyse , uygulanan teknik de o derece güçlü ve gerçekci olacaktır.Ardından dairesel bir hareketle rakibin dengesi bozulur. Denge merkezindenuzaklaşmış saldırganı yönlendirmek çok basittir. Bu iş için artık herhangi birkuvvete de gerek kalmayacaktır. Üçüncüsü ; rakibin önce dengesi bozulur sonrazararsız hale getirilir . İki ayağı üzerinde dengeli duran birisine teknikyapılmaz. Önce dengesini bozmak gerekir. 

5 . STRATEJİLERİN KARŞILAŞTIRILMASI 

5 . 1 . Uyum stratejileri 

İletişimde iki tarafında ses tonunun birbiriyle uyumluolması önemlidir.Sesin tonu ve temposu karşıdakiyle aynı olmalıdır. İletişimdekarşınızdakinin ses tonuna uyum sağlamak , söylediklerinizden bile önemlidir.Karşınızdaki ile aynı ritmi , tınıyı , armoniyi tutturursanız uyumunuz ,dolayısıyla iletişimiz çok daha iyi olacaktır. 

Ayrıca karşımızdakiyle sözle ve vücut diliyleeşleşmemiz gerekir. Bunun yolu ise sözcüklerimizi ve davranışlarımızıeşleştirmekten geçer. Onunla karşı karşıya gelecek şekilde durmamalı ,kullandığı metaforları onunla iletişim kurarken kullanmalıyız . Kullandığımetaforlar aynı zamanda onun kullanmayı tercih ettiği temsil sistemi hakkındada bize bilgi verecektir. Karşımızdaki insanın vücut hareketlerini , ses tonunuve kullandığı metaforları aynaladığımız taktirde onunla bir uyum kuruyoruzdemektir.(Biçer,s.110) 

Kelime anlamı giriş olan " irimi " rakibiyleeşleşmeye, onun dengesini bozup zararsız hale getirmeye çok tipik bir örnektir.Bu hareketle rakibin ölü noktasına geçilir. Bu noktada , eğer yapacağımızteknik kusursuz olsun istiyorsak , rakibin aynadaki görüntüsü gibi olmamızgerekmektedir. " İrimi " savaş sanatları açısından çok eskiden beribilinen bir strateji olmasına rağmen esas olarak Aikido 'nun kurucusu MoriheiUeshiba tarafından geliştirilmiştir. Günümüzde " iriminage " , yanigiriş atışı Aikido 'ya has bir teknik olarak kabul edilmektedir.(Brand,s.68.) 

" Uyum a bir başka örnek ise savaş sanarlarındasıkça kullanılan "hito e mi " stratej,sidir. Sözlük anlamı "birleştirici eylem " olan bu strateji " bir bedende kaynaşmak "anlamına gelir . Bu stratejiye göre tekniği yaparken asla " rakibime şunuyapıyorum " diye düşünmemelisiniz. Kafanızda olması gereken "Birlikte şunu yapıyoruz " düşüncesidir. 

Bu tavrın yararı özellikle tutuş tekniklerindebelirgindir. Örnek olarak " katatetoti " , bilekten tutuş ,tekniklerini ele alabiliriz. Rakibiniz bileğinizi kavradığında tekniğinizi" ona karşı " biçimlendirirseniz , çok fazla güç harcayacaksınızdemektir. Bu durumda tekniği başarıyla uygulama şansınız da azalmaktadır. Oysaaynı tekniği rakibinizle birlikte bir şey yapma duyusuyla uyguladığınızda , çokdaha az eforla çok daha büyük bir verim elde edersiniz. (Lovret , s.165 ) 

Aikido'da tekniklerin iki yapılış biçimi vardır.Bunlardan birincisinde , omote , saldırı yönüyle savunma yönü karşı karşıyadır.Bu uygulama biçiminde saldırganın ve savunanın güçleri çarpışır. Söz konusubiçim yalnızca bazı şartlar altında uygulanabilir. Eğer siz saldırgandan dahagüçlü ve iriyseniz , ya da saldırgan daha hareketinin başında ve dolayısıyladengesizse , tekniklerin " omote " biçimlerini uygulayabiliriz. 

Ama tüm savaş sanatları , zayıfın güçlüyü yenmesinimümkün kılma ilkesi doğrultusunda , gelişmiştir. Bu yüzden tekniklerin ikinciuygulanış biçimi , ura , çok önemlidir. Tekniklerin bu uygulanışlarında anailke saldırı ve savunmanın aynı yönde olmasıdır. İki taraf savunma esnasıa" birbirlerine karışırlar. " Bu esnada saldırgan dengesini yitirecekve savunma tarafından yönlendirmeye başlayacaktır. (Brand, s.68) 

5 . 2 . Yönlendirme stratejileri

Rakiple uyum sağladıktan sonra onu yönlendirmek çokdaha kolay olacaktır. Buna karşılık iletişim alanından bir örnek verebiliriz.Bir tartışma esnasında öncelikle ses tonunuzu karşınızdakiyle eşleştirmemizgerekmektetir.Burada bir uyum sağladıktan sonra , ses tonu yavaş yavaşdüşürüldüğünde karşınızdaki de ses tonunu düşürecektir. Bundan sonrayönlendirme kişinin ustalığına kalmıştır. Bu teknik , savaş sanatlarındakullanılan " katsuri " kazanmak için hızı değiştirmek anlamına gelir.Rakibinizin ritmini bozmanız ve onunla alışık olduğu ritme dönmesine emgelolmanız gerekir. (Lovret,s.141) 

Yönlendirme , bir strateji gereği , tanlış bir yöne deolabilir. Rakibinizle belli bir uyum yarattıktan sonra , onun içindebulunduğunuzdan farklı bir duygusal duruma yönlendirebilirsiniz. 

"Utsurakashi" denilen bu stratejiye göreduygular bulaşıcıdır. Belli bir duyguyu hissediyormuş gibi yaparak ,karşınızdakinin de aynı şeyleri hissetmesine yol açabilirsiniz. Eğer gergin birtavır takınırsanız karşınızdaki de bir süre sonra kendini gerilmiş hissetmeyebaşlayacaktır. Ya da tam tersi yöntem izlenerek rakibe bezgin bir ruh halibulaştırılır ve ardından saldırıya geçilir. (Lovrent,s.201) 

Karşımızdaki ile uym kurmanın yollarından birisi deonun güvenlik çemberine girmemektir. İnsanlar kendilerini çevreleyen yaklaşık90 cm 'lik alana başkaları girdiğinde rahatsız olurlar. Bazen strateji gereğionları rahatsız etmeyi tercih edebiliriz. Merkezi ele geçirme stratejisine" chushin dori " denir. 

Örneğin bir tartışma esnasında rakibi rahatsız etmekiçin merkezi ele geçirmek denebilir. Rakip ne kadar mantıklı bir düşüncesunarsa sunsun , yanınıza yaklaştığınızı hissettiğinde tedirgin olacaktır. Bu" istila " duygusu onu mantık düzleminden çıkaracak duygusal düzlemeçekecektir. Merkezi ele geçirme stratejisi özellikle liderlik açızındanönemlidir. Bir lider grubuyla yeni tanıştığında ilk anda merkezi elegeçirmelidir. (Lovret, s.179 ) 

Karşılıklı mücadelede üç tür merkez vardır. salrınınmerkezi , savunanın merkezi ve ikisi arasındaki merkez. Aikido 'da saldırıyauğrayan kendi ağırlık merkezine yoğunlaşarak kendi merkezini sağkaştırır. Tümteknikler saldırganın uzatılması , dolayısıyla kendi merkezinden uzaklaşması vesaldırıya uğrayanın saldırganla kendi arasındaki merkezi ele geçirmesi esasınadayanır.